Chào mừng ngày bầu cử Đại biểu Quốc hội khóa XIV và Đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2016-2021 - Toàn Đảng, toàn dân, toàn quân tiếp tục đẩy mạnh việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh!
Liên kết website
Chuyên mục
Thăm dò ý kiến
Các anh, chị vui lòng cho biết ý kiến về công tác giải quyết thủ tục hành chính của Ban Dân tộc:
Video clip
Văn hóa - Thể thao
Tục thờ cúng tổ tiên của cộng đồng người Hoa ở Biên Hòa
Cập nhật 28/07/2017 10:16 Xem với cỡ chữ

​          Hơn 310 năm lịch sử kể từ khi người Hoa đặt chân đến xứ Đồng Nai để tạo lập cho mình một cuộc sống mới, hòa cùng những lưu dân người Việt khai khẩn đất đai, định cư, buôn bán… tạo nên một diện mạo sầm uất, nhộn nhịp cho vùng đất xa lạ vốn hoang vu này. Trải qua bao thế hệ, ngày nay cộng đồng người Hoa đã tạo cho mình một vị thế nhất định ở vùng đất Đồng Nai.

Cũng giống như nhiều dân tộc khác ở Châu Á, cộng đồng người Hoa cũng tin vào một thế giới bên kia của người chết, một thế giới luôn song hành với thế giới hiện thực. Trong thế giới ấy cũng cần có đầy đủ những nhu cầu thiết yếu nhưng quan trọng hơn hết vẫn là linh hồn của mỗi người sau khi chết đi có được siêu thoát khỏi những nghiệp chướng do chính mình gây ra lúc còn sống hay không. Vì thế, cộng đồng người Hoa thường tổ chức những lễ hội cầu an cho những người thân, cộng đồng và cầu siêu cho những linh hồn của người chết vào tháng 7 âm lịch.

Tín ngưỡng thờ cúng Tổ tiên của người Hoa xuất phát chủ yếu trên cơ sở  lòng tin vào sự tồn tại ở thế giới bên kia của con người sau khi chết. Người Hoa tin rằng sau khi chết đi thì linh hồn người đã khuất vẫn còn hiện hữu giữa những người thân và cũng có những nhu cầu thiết yếu về vật chất như những người sống. Do đó phải thờ cúng để cầu mong một sự bảo hộ, giúp đỡ của những người đã khuất trong cuộc sống hàng ngày, trong mọi công việc được thuận lợi, may mắn.

Thờ cúng tổ tiên là một hình thức tín ngưỡng gia đình và là một phong tục đạo hiếu lâu đời của người Hoa, với hệ thống lễ nghi có ảnh hưởng sâu sắc đến toàn bộ đời sống của họ. Hầu hết các gia đình người Hoa ở Biên Hòa đều lập bàn thờ tổ tiên. Trong quan niệm của người Hòa, tổ tiên là những người trong gia đình đã khuất được con cháu tôn thờ; là ông bà, cha mẹ những người đã sinh ra và nuôi dưỡng mình khôn lớn. tổ tiên dù đã mất, nhưng linh hồn vẫn đi về quanh quẩn để thăm nom, quan tâm đến con cháu, và giúp đỡ con cháu mọi việc trong cuộc sống. Vì vậy con cháu phải thờ kính tổ tiên, ông bà và lập bàn thờ để làm nơi tổ tiên, ông bà đi về trú ngụ. Nếu tổ tiên yên ổn trong mộ phần hay trên bàn thờ của gia đình, con cháu dâng cúng lễ vật theo nghi thức sẽ được hưởng sự tốt lành, sự che chở một cách bí ẩn của tổ tiên.

Bàn thờ gia tiên


          Bàn thờ tổ tiên trong các gia đình của người Hoa được đặt tại một vị trí trang trọng nhất trong ngôi nhà, thường ở phòng khách đặt dưới bàn thờ thần thánh vì theo quan niệm của người Hoa thần thánh vẫn cao hơn tổ tiên. Tùy vào diện tích căn nhà ở mà bàn thờ được dựng lớn hay bé. Bàn thờ thường được làm bằng xi măng ốp đá được đúc ngang trên tường hoặc bằng kệ gỗ treo trên tường đối diện cửa ra vào. Trên bàn thờ thường được bài trí như sau: chính giữa là một bài vị bằng gỗ sơn mầu đỏ, trên bài vị thường có khắc chữ hoặc viết bằng mực  tên của dòng họ ở chính giữa, hai bên là câu đối với ý nghĩa nhắc nhở con cháu về cội nguồn của chính mình chẳng hạn như: “Thiên chi như nhất bản; Vạn vái thị đồng nguyên” (Ngàn cành về một gốc. Muôn nhánh cùng một nguồn); hay “Thế đại nguyên lưu viễn; Tông chi diệp dịch tường” (Thế hệ cùng nguồn gốc xa xưa. Tông tộc đời đời nối dài). Có bài vị chỉ ghi họ tên, tuổi ngày sinh, ngày mất của những người đã quá cố để con cháu đời sau nhớ ngày làm giỗ (thường là 5 đời). Phía trước bài vị thường hay có di ảnh người đã khuất[1], thường chỉ có bốn đời (từ đời cố) trở về. Ngoài ra trên bàn thờ còn có lư hương, chân đèn (nến), chò đựng trái cây, vài ly rượu, ly đựng nước trắng. Bàn thờ Tổ tiên của người Hoa thông thường, nếu làm bằng gỗ thường được sơn màu đỏ, nếu bàn thờ đúc bằng xi măng thì được ốp đá màu trắng hay màu hồng. 

Trong thờ cúng tổ tiên của người Hoa điều quan trọng nhất là ngày cúng giỗ, tức ngày mất của tổ tiên, ông bà thường được gọi là ngày “kỵ nhật” tính theo âm lịch. Người Hoa cũng phân biệt ngày giỗ của người chết, nếu ngày giỗ đầu gọi là tiểu tường, ngày giỗ hết gọi là đại tường, các giỗ khác gọi là cát kỵ. Trong ngày cúng giỗ cho người đã quá cố, toàn thể con cháu trong gia đình thường đoàn viên về nhà người con trai trưởng và cùng nhau trang hoàng lại nhà cửa, bàn thờ. Chuẩn bị lễ vật như: Đèn, nhang, bông trái, vàng mã, làm các món ăn đồ mặn, đồ chay, các loại bánh truyền thống của người Hoa và đặc biệt là làm những món ăn mà lúc sinh thời người đó ưa thích để cúng trong ngày giỗ. Trong đám giỗ của các gia đình người Hoa ở Biên Hòa thường không có mời khách đãi tiệc mà chỉ tổ chức trong phạm vi gia đình.

        Ngoài ngày cúng giỗ, người Hoa còn cúng tổ tiên vào các dịp lễ tết trong năm như tết Nguyên Đán, ngày 15/1 âm lịch (rằm tháng giêng), tết Thanh Minh, ngày 5/5 âm lịch (tết Đoan Ngọ), 15/7 (lễ Vu lan), ngày Đông chí. Trong tết nguyên đán người Hoa cũng có phong tục rước tổ tiên, ông bà về ăn tết, đón năm mới cùng con cháu trong gia đình, lễ rước tổ tiên, ông bà vào sáng ngày 30 tháng 12 âm lịch, đây cũng là ngày toàn thể con cháu trong gia đình người Hoa đoàn viên và dùng bữa cơm tất niên. Ngoài ra, khi trong gia đình có việc quan trọng như: đám hỏi, đám cưới, lễ đầy tháng, lễ thôi nôi hay khi trong gia đình có một thành viên đau ốm hoặc công việc làm ăn gặp khó khăn… họ đều cúng tổ tiên để cầu xin sự che chở và những điều tốt lành, vạn sự như ý.

         Lễ vật trong ngày kỵ cúng giỗ tổ tiên thường có 3 chén cơm, 3 chum rượu, 3 ly trà, bông trái, heo quay, gà vịt. Trong những ngày lễ tết, đình đám trong gia đình người Hoa thường cúng các lễ vật như: heo quay có thể một phần hoặc nguyên con, gà luộc, vịt quay, các loại bánh cổ truyền của người Trung Hoa như bánh trôi nước, bánh bao, bánh bò, bánh dính bành, bánh tổ, bánh củ cải, rượu, trái cây, bông tươi và đặc biệt là vàng mã. Với quan niệm người sống cần những gì, sinh hoạt như thế nào thì người chết cũng như thế ấy, nên khi cũng giỗ người Hoa thường mua sắm rất nhiều vàng mã gồm những loại vật dụng dùng trong sinh hoạt như: nhà , xe, quần áo, giày dép, đồ trang sức, tiền bạc, nhang… Tất cả lễ vật được đặt lên một chiếc bàn kê trước bàn thờ sau đó gia chủ thắp nhang khấn nguyện để dâng lên tổ tiên, ông bà những lễ vật trên.

Trong ngày cúng giỗ việc thắp nhang lên bàn thờ cũng rất quan trọng, vì khói nhang tạo nên không khí trang nghiêm thành kính và làm cho linh hồn người chết gần gủi hơn với những  người đang sống. Tuy nhiên việc thắp nhang trong ngày cúng giỗ theo phong tục ở các Bang người Hoa cũng khác nhau. Đối với người Hoa Phúc Kiến khi thắp nhang chỉ thắp 2 cây hoặc 4 cây không thắp số cây lẻ (1; 3…).  Khi vái (lạy) chỉ vái hai lần hoặc bốn lần không theo số lẻ vì theo quan niệm của người Phúc Kiến “thầy lạy vái 1, cha mẹ vái hai, trời phật  vái 3”. Người Hoa Quảng Đông lại quan niệm khác, họ cho rằng số lẻ thuộc số âm, gắn với người âm nên khi thắp nhang phải thắp số lẻ thường là 1 cây, 3 cây  hoặc 5 câỵ…


Bàn thờ gia tiên​

Nhìn chung, tín ngưỡng thờ cúng Tổ tiên trong gia đình của người Hoa ở Biên Hòa vẫn hết sức được coi trọng và giữ gìn theo đúng tập tục cổ truyền. Có thể nhận thấy đây là một loại tín ngưỡng trong gia đình còn được duy trì gần như trọn vẹn và có ảnh hưởng sâu sắc đến toàn bộ đời sống của người Hoa. Hầu hết trong tâm tưởng người Hoa vẫn tin rằng có một mối liên hệ giữa linh hồn của tổ tiên với con cháu trong gia đình. Những linh hồn ấy vẫn thường xuyên đi về và trú ngụ trên những bài vị đặt trên bàn thờ ở mỗi gia đình người Hoa. Mặt khác, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Hoa đã tạo cho mỗi người một ý thức đoàn kết và trọng đạo hiếu trong đó bao hàm cả việc tất cả con cháu, những người đang sống phải cố gắng để rạng danh tổ tiên và để thế hệ tiếp sau này luôn tự hào về tổ tiên mình. 

Nguyễn Thị Dung 



[1] Đối với người Hoa Quảng Đông không bao giờ thờ di ảnh của người đã chết, thường họ chỉ treo trên vách tường ở hai bên để kỷ niệm mà thôi.

CÁC TIN KHÁC

Cơ quan chủ quản: BAN DÂN TỘC TỈNH ĐỒNG NAI
Địa chỉ: Số 173B đường Cách Mạng Tháng 8, phường Quyết Thắng, Thành phố Biên Hoà, tỉnh Đồng Nai
Điện thoại: 0613. 843836; Fax: 0613. 941340 - Email: bdt@dongnai.gov.vn
© 2014 Bản quyền thuộc Ban Dân tộc tỉnh Đồng Nai

Phát triển bởi TTCNTT-TT Đồng Nai